Hành trình bảo tồn di sản thiên nhiên và văn hoá của phụ nữ trên rẻo núi cao

Trước những thách thức về biến đổi khí hậu, phụ nữ ở vùng đệm Vườn Quốc gia Hoàng Liên (thuộc hai xã Tả Van và Bản Hồ, tỉnh Lào Cai) đang nỗ lực bảo tồn di sản thiên nhiên và văn hoá thích ứng với hiện tại.

Vườn Quốc gia Hoàng Liên có không gian sinh thái đặc biệt quý giá. Đây cũng là nơi kết tinh nhiều trầm tích văn hóa đặc sắc của các cộng đồng dân tộc thiểu số nhiều đời, tạo nên gắn bó bền chặt giữa con người, thiên nhiên và tri thức bản địa. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu với các hiện tượng thời tiết cực đoan, sức ép từ phát triển kinh tế, nông nghiệp thâm canh và du lịch đại trà đang đặt ra những thách thức lớn với hệ sinh thái và sinh kế địa phương. Trong bối cảnh ấy, những người phụ nữ Tả Van và Bản Hồ đã đã tìm cách thích ứng, vừa gìn giữ sinh kế, vừa bảo tồn bản sắc văn hóa. Chị Sùng Thị Lan xã Tả Van, tỉnh Lào Cai, cho biết: “Hợp tác xã Mường Hoa hiện tại đang làm thổ cẩm tái chế gắn liền với du lịch và nông nghiệp, hướng dẫn thu gom những đồ cũ đã qua sử dụng của bà con, như: những phụ kiện trên trang phục của họ làm thủ công, thêu dệt và may, về sản xuất tái chế lại thành những sản phẩm mới đưa ra thị trường".

Ở đó, mỗi sinh kế bền vững, mỗi cách làm du lịch, mỗi bước đi thích ứng đều là hành động thiết thực để ươm mầm tương lai. Chị Giàng Thị Tang, xã Tả Van, tỉnh Lào Cai, cho biết:“Sản phẩm mình muốn bảo tồn là các kỹ năng vẽ, thêu từ xưa của các bà mẹ muốn con cháu của mình tiếp nối, lưu giữ và tiếp tục phát huy, phát triển. Mình bán thổ cẩm và mình cho khách trải nghiệm vẽ sáp ong, trải nghiệm thêu thùa để quảng bá văn hóa của mình cũng như tiếp nối, truyền lại cho thế hệ trẻ bây giờ".

Lấy cảm hứng từ những phụ nữ vùng cao, từ tháng 7/2024 đến tháng 12/2025 các chuyên gia từ Viện Tài nguyên và Môi trường (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học Hull, Đại học Loughborough (Vương quốc Anh) và Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã phối hợp nghiên cứu, thực hiện đề tài “Hành trình kể câu chuyện du lịch sinh thái của phụ nữ Việt Nam anh hùng thích ứng với biến đổi khí hậu”. Dự án nhằm hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số tại vùng đệm Vườn Quốc gia Hoàng Liên trong bảo tồn thiên nhiên và văn hóa, đồng thời ghi nhận vai trò tiên phong của họ trong việc phát triển bền vững trước tình trạng biến đổi khí hậu. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Ngọc Quý, Phó Viện trưởng Viện Tài nguyên và Môi trường, Đại học Quốc gia Hà Nội, cho biết:“Các nghiên cứu của chúng tôi tìm hiểu làm sao để xác định phụ nữ ở đấy họ đã tìm ra những giải pháp thích ứng với những sự biến đổi đấy trong quá trình sinh sống. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng triển khai các nghiên cứu liên quan đến sinh kế của người dân trong bối cảnh mới, xem người phụ nữ ở đó đã thích ứng như thế nào để phù hợp. Chúng tôi tập trung vào việc họ giữ gìn bản sắc văn hóa cũng như các giá trị truyền thống như thế nào".

Hành trình bảo tồn di sản thiên nhiên và văn hoá của phụ nữ trên rẻo núi cao đã được tái hiện sinh động tại triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây” diễn ra đến ngày 10/4 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam. Triển lãm phác hoạ bức tranh đời sống của phụ nữ dân tộc Mông, Dao, Giáy, Thái, Tày và những nỗ lực thích ứng với điều kiện thời tiết mới bằng những sinh kế bền vững.